www.nimt.or.th

ศัพท์ทางด้านมาตรวิทยา

ศัพท์คำย่อหน่วยงาน

                Top

คำศัพท์

Top

คำศัพท์การทดสอบและสอบเทียบ

        มาตรฐานนี้ได้นำความหมายของคำใน ISO/IEC Guide 25, ISO 8402 และ International Vocabulary  of basic and general terms in metrology (VIM) มาใช้และเพิ่มเติมความหมายของคำอื่นๆ เพื่อให้ตรงตามวัตถุประสงค์ของมาตรฐานนี้

ห้องปฏิบัติการ (Laboratory) หมายถึง หน่วยงานที่ทำการสอบเทียบและ/หรือทดสอบ

หมายเหตุ  1. ในกรณีที่ห้องปฏิบัติการเป็นเพียงส่วนหนึ่งขององค์กรที่มีกิจกรรมอื่น นอกเหนือจากการสอบเทียบและทดสอบ คำว่า ห้องปฏิบัติการ จะหมายความถึง ส่วนขององค์การที่เกี่ยวกับกระบวนการสอบเทียบและทดสอบเท่านั้น

             2. ในที่นี้คำว่า ห้องปฏิบัติการ หมายถึง หน่วยงานที่ทำการสอบเทียบหรือทดสอบ ไม่ว่าจะเป็นห้องปฏิบัติการชนิดใดชนิดหนึ่งดังต่อไปนี้

ห้องปฏิบัติการทดสอบ (Testing Laboratory) หมายถึง ห้องปฏิบัติการที่ทำการทดสอบ (ISO/IEC Guide 2-12.4)

ห้องปฏิบัติการสอบเทียบ (Calibration Laboratory) หมายถึง ห้องปฏิบัติการที่ทำการสอบเทียบ

การสอบเทียบ (Calibration) หมายถึง ชุดของการดำเนินการทางมาตรวิทยาเพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างค่าชี้บอกโดยเครื่องวัด หรือระบบการวัด หรือค่าที่แสดงโดยเครื่องวัดที่เป็นวัสดุ กับค่าสมนัยที่รู้ของปริมาณที่วัดภายใต้ภาวะที่บ่งไว้

หมายเหตุ  1. ผลการสอบเทียบ ทำให้สามารถประมาณค่าผิดพลาดของการชี้บอกของเครื่องวัด ระบบการวัด หรือเครื่องวัดที่เป็นวัสดุ หรือการกำหนดค่า ทำเครื่องหมายบนสเกล ณ ที่ใดที่หนึ่ง  

             2. การสอบเทียบอาจหาสมบัติทางมาตรวิทยาอื่นๆ ได้ด้วย

             3. ผลการสอบเทียบอาจบันทึกไว้ในเอกสาร บางครั้งอาจเรียกว่า ใบรับรองการสอบเทียบ (Calibration Certificate) หรือรายงานการสอบเทียบ (Calibration Report)

             4. ผลการสอบเทียบ บางครั้งแสดงด้วยตัวประกอบการสอบเทียบ หรือชุดของตัวประกอบการสอบเทียบ ในรูปแบบของเส้นสอบเทียบ   (VIM –6.13)

การทดสอบ (Test) หมายถึง การดำเนินการทางวิชาการที่ประกอบด้วยการตรวจหาลักษณะเฉพาะหรือสมรรถนะอย่างหนึ่ง หรือหลากอย่างของผลิตภัณฑ์ วัสดุ เครื่องมือ องค์ประกอบของอินทรีย์สาร (Organism) ปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ กระบวนการ หรือการบริการตามวิธีดำเนินการที่ระบุ

หมายเหตุ   โดยทั่วไปผลการทดสอบจะบันทึกเป็นเอกสาร ซึ่งบางครั้งเรียกว่า รายงานผลการทดสอบ(TestReport)หรือใบรับรองผลการทดสอบ              (Test Certificate) (ISO/IEC Guide 2-12.1, Amended

วิธีสอบเทียบ (Calibration Method) หมายถึง วิธีดำเนินการทางวิชาการที่กำหนดสำหรับทำการสอบเทียบ

วิธีทดสอบ (Test Method) หมายถึง วิธีดำเนินการทางวิชาการที่กำหนดสำหรับทำการทดสอบ

การทวนสอบ (Verification) หมายถึง การยืนยันโดยการตรวจสอบและมีหลักฐานแสดงว่าเป็นไปตามข้อกำหนดที่ระบุ

หมายเหตุ  การดำเนินการเกี่ยวกับการจัดการเครื่องวัดนั้นการทวนสอบจะเป็นเครื่องช่วยตรวจความเบี่ยงเบนระหว่างค่าที่ชี้บอกโดยเครื่องวัด กับค่าสมนัยที่รู้ของปริมาณที่วัดว่าน้อยกว่างค่าผิดพลาดที่ยอมให้สูงสุด (Maximum Allowable Error)ตามที่ระบุในมาตรฐานหรือกฏระเบียบ หรือคุณลักษณะเฉพาะของการจัดการเครื่องวัด ผลการทวนสอบทำให้ตัดสินใจได้ว่าจะยังคงนำมาใช้ หรือจะต้องทากรปรับแต่ง หรือจะต้องซ่อมแซม หรือลดเกรด หรือติดป้ายห้ามใช้ในทุกกรณีดังกล่าวต้องมีรายเอียดประวัติการทวนสอบที่เป็นลายลักษณ์อักษรและเก็บรักษาไว้ในประวัติ ของเครื่องวัดแต่ละเครื่อง

ระบบคุณภาพ (Quality System) หมายถึง ระบบที่ประกอบด้วยโครงสร้างขององค์กร หน้าที่ความรับผิดชอบ วิธีดำเนินการ กระบวนการและทรัพยากร สำหรับนำการบริหารงานคุณภาพไปปฏิบัติ (ISO 8402-3.8, Without the notes)

คู่มือคุณภาพ (Quality Manual) หมายถึง เอกสารที่ระบุนโยบายคุณภาพระบบคุณภาพและการปฏิบัติงานอย่างมี คุณภาพขององค์กร 

หมายเหตุ  คู่มือคุณภาพอาจอ้างถึงเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้องกับการจัดการด้านคุณภาพของห้องปฏิบัติการ

มาตรฐานอ้างอิง (Reference Standard) หมายถึง วัตถุมาตรฐานซึ่งโดยทั่วไปจะต้องเป็นสิ่งที่มีคุณภาพด้านมาตรวิทยาสูง และมีให้ใช้ ณ สถานที่ที่กำหนดให้ การวัดต่างๆ จะกระทำการสอบเทียบได้จากสถานที่ที่วัตถุมาตรฐานนั้นติดตั้งอยู่ (VIM –6.08)

วัสดุอ้างอิง (Reference Material) หมายถึง วัสดุหรือสารที่มีสมบัติหนึ่งอย่างหรือหลายอย่างจัดทำมาอย่างดี สำหรับใช้สอบเทียบอุปกรณ์สำเร็จ ใช้ในการประเมินวิธีวัด หรือใช้ในการกำหนดค่าของวัสดุต่างๆ (ISO/Guide 30-2.1)

วัสดุอ้างอิงรับรอง (Certified Reference Material : CRM) หมายถึง วัสดุอ้างอิงที่ค่าของสมบัติ อย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง ได้รับการรับรองโดยวิธีดำเนินการที่ถูกต้องทางวิชาการพร้อมมีใบรับรองหรือสามารถสอบกลับไปยังใบรับรองหรือเอกสารอื่น ที่ออกโดยหน่วยงานที่ให้การรับรอง (ISO/Guide 30-2.2)

ความสอบกลับได้ (Traceability) หมายถึง คุณสมบัติของผลการวัดที่สามารถความสัมพันธ์กับมาตรฐานที่เหมาะสม ซึ่งโดยทั่วไปได้แก่ มาตรฐานระหว่างประเทศหรือมาตรฐานแห่งชาติ โดยการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องกันเป็นลูกโซ่ (VIM-6.12)

การทดสอบความชำนาญ (Proficiency Testing) หมายถึง การตรวจสมรรถนะในการสอบเทียบหรือการทดสอบของ ห้องปฏิบัติการ  โดยใช้วิธีเปรียบเทียบผลระหว่างห้องปฏิบัติการ (Interlaboratory Comparison) (ISO/IEC Guide 2-12.6, Amended)

ข้อกำหนด (Requirement) หมายถึง การแปลความต้องการมาเป็นชุดของเกณฑ์คุณภาพเป็นข้อๆ ทั้งเชิงปริมาณหรือเชิงพรรณนา สำหรับลักษณะเฉพาะของสิ่งนั้น เพื่อที่จะทราบและสามารถตรวจสอบได้

การวัด (Measurement) คือ ชุดของปฏิบัติการเพื่อตัดสินค่าของปริมาณที่ถูกวัด (Measurand) ด้วยการเปรียบเทียบกับ มาตรฐานหรือเครื่องมือวัด

(Measurand  คือ ปริมาณใดๆ ที่ถูกนำมาวัด) (คำแปลมาจาก VIM - International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology)

ความถูกต้อง (Accuracy) คือ ความสามารถเข้าใกล้ค่าจริง (True Value) ของผลการวัด

หมายเหตุ  True Value ในที่นี้คือ Conventional True Value (of a Quantity)   คือ ค่าซึ่งแสดงคุณลักษณะของปริมาณเฉพาะเจาะจงที่ตกลงยอมรับ ร่วมกันจากที่ประชุม โดยมีค่าความไม่แน่นอนที่เหมาะสมสำหรับจุดประสงค์ที่กำหนด

ความคลาดเคลื่อน (Error) คือ ผลของการวัดลบด้วยค่าจริงของปริมาณที่ถูกวัด  Error  =  Measured Value - True Value

ความแม่นยำ (Precision) คือ

1. องศาของความสอดคล้อง และเป็นไปตามกันของการวัดที่ไม่ขึ้นต่อกัน ของปริมาณอันหนึ่งภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน

2. ค่าความใกล้เคียงกันของผลการวัดซ้ำหลายๆ ครั้ง ซึ่งการวัดหลายๆ ครั้ง จะต้องกระทำภายใต้สภาวะและเงื่อนไขเดียวกัน

ความไม่แน่นอน (Uncertainty)  คือ

1. ขอบเขตที่กำหนดไว้แน่นอน (Parameter) ร่วมกับผลการวัด ซึ่งบอกลักษณะการกระจายของค่าที่ได้จากวัดซ้ำๆกันที่สามารถ ทำให้อ้างได้สมเหตุสมผลว่าเป็นของปริมาณที่ถูกวัด (Measurand)

2. การรายงานผลการวัด จะต้องรายงานค่าความไม่แน่นอน

    ปริมาณ  =  ค่าที่วัดได้ + ความไม่แน่นอน ที่

                     ระดับความเชื่อมั่น … %                

อัตราส่วนความถูกต้อง  (Test Accuracy Ratio-TAR)

TAR     =      ความถูกต้องตามที่ระบุของเครื่องมือวัด

  ความถูกต้องของเครื่องมือมาตรฐาน      

 ISO 10012-1   กำหนดให้ใช้ TAR ตั้งแต่ 3:1 ขึ้นไป  

Top

SI Units  (International System of Units)

หน่วยพื้นฐาน (Based Units) ประกอบด้วย 7 หน่วย ได้แก่

 หน่วยเสริม (Supplementary Units) ประกอบด้วย 2 หน่วย ได้แก่

Plane Angles (มุมระนาบ) คือ

radian (rad.) มีค่าเท่ากับส่วนโค้งของวงกลมที่โอบมุมระนาบนั้นไว้ หารด้วยความยาวรัศมีของวงกลมนั้น (m m^-1 =1)

Solid Angles (มุมตัน)  คือ

steradian (sr.) มีค่าเท่ากับพื้นผิวของทรงกลมที่โอบมุมตัน หารด้วยรัศมีของทรงกลมนั้น ยกกำลังสอง (m² m^-2 =1)

หน่วยอนุพัทธ์ (Derived Units) หน่วยที่ได้จากการรวมหน่วยพื้นฐานด้วยกัน และหน่วยอนุพันธ์อื่นๆ หรือหน่วยเสริมมีอยู่ 19 หน่วย

หน่วยวัด

ภาพรวมของ SI Units

Top

ความโน้มถ่วง ( ค่า g )

ความโน้มถ่วง คือ แรงดึงดูดระหว่างวัตถุทุกชนิด ความโน้มถ่วงจะมีค่ามากเมื่อวัตถุมีมวลมากและอยู่ใกล้กันมาก ร่างกายเราดึงดูดโลก แต่โลกมีมวลมากเสียจนเราถูกดูดติดกับผิวโลกนี้ เมื่อเราโยกลูกบอลขึ้นไปในอากาศ ความโน้มถ่วงของโลกจะดึงให้ตกลงมา ในทำนองเดียวกันความโน้มถ่วงนี้ก็ดึงดูดบรรยากาศเอาไว้ ความโน้มถ่วงของดวงจันทร์ดึงดูดให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลงในมหาสมุทร และความโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์จับดาวเคราะห์ให้โคจรรอบๆ แต่ดาวเคราะห์ก็ไม่ตกลงไปชนดวงอาทิตย์เพราะแรงหนีศูนย์กลางที่เกิดจากอัตราความเร็วในวงโคจรที่มีความสมดุลกับ แรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์ พอดีกัน

(ผลการสำรวจค่า g )  

Top

Send mail to with questions or comments about this web site : webmaster@nimt.or.th
Last modified: November 28, 2003